Toen Leen van den Herik met emeritaat ging als theologisch uitgever, keek hij terug op zijn leven. Wat waren de bepalende momenten? Hoe moest hij die duiden? Tijdens die zoektocht stuitte hij op een uitspraak van Albert Einstein. Die bleef hem bezighouden en leidde tot een beschouwing over theologie en toeval.

We zijn in Nederland massaal aan de therapie geslagen. Niet alleen maken we veelvuldig gebruik van de geestelijke gezondheidszorg en nemen wachtlijsten toe. Ook talloze andere vormen van therapie hebben ons leven inmiddels veroverd: van supplementen tot zelfhulpboeken, truffeltrips, yoga, opstellingen, en ga zo maar door. Heling zoeken is hip. Maar wanneer zijn we zo ziek geworden? En wat zegt deze trend over onze existentiële conditie? Is therapie een nieuwe religie, en als dat zo is, waarom voldeed de ‘oude’ religie niet?

In het boek Een tijdje zonder onderzoekt auteur John Oakes het fenomeen ‘vasten’. Van religieus vasten tot politieke hongerstaking en van modehype tot ziektebeeld. Hij waagt ook zichzelf aan een zevendaagse vastenperiode, waarin hij enkel bouillon en water drinkt. Het boek is gestructureerd naar die week: we lezen zeven dagen in zeven hoofdstukken, en naast veel achtergrondinformatie deelt Oakes ook zijn persoonlijke ervaringen.

Zes titels maken kans op de prijs voor het ‘beste theologische boek’ van het afgelopen seizoen. Welke uiteindelijk de bekroning krijgt, wordt bekend op de Nacht van de Theologie, op 13 november in Utrecht. Dit zijn ze, in alfabetische volgorde op achternaam van de auteur.

In een artikel uit de Trouw van 23 januari verscheen een artikel met de titel ‘‘‘Als je als christen vervolgd wordt, doe je iets goed.’ Klopt dat wel?” Het artikel liet twee theologen aan het woord die zich kritisch uitlieten over de organisatie Open Doors, naar aanleiding van de jaarlijkse publicatie van de ‘ranglijst christenvervolging’. De twee commentatoren, Erik Borgman en Sanneke Brouwers, koppelden deze ranglijst aan de in sommige christelijke kringen breed gedeelde wens om vervolgd te worden.

We leven in onrustige tijden: woningnood, klimaatverandering, asielcrisis, groeiende ongelijkheid, oorlogen in Oekraïne en Gaza/Israël, en de dreiging van machtspolitiek. Uitdagingen die ons soms te boven gaan, maar waarvoor we toch verantwoordelijkheid dragen. Juist nu hebben we waarden, moed, hoop en vertrouwen nodig. Mensen die ons daarin voorgaan — soms met grote persoonlijke offers. Een van hen is de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer.

De diepe rivier (1994) is een diepzinnige roman over de zoektocht naar betekenis, het omgaan met verlies en de grenzen van religie. Via diverse personages laat de Japanse schrijver Sh?saku End? (1923–1996) zien dat spiritualiteit vele vormen kent, en dat compassie misschien wel de meest fundamentele menselijke waarde is – voorbij dogma’s en doctrines.

Verzet ken ik uit de jaren ’80 van de grote landelijke demonstraties, toen honderdduizenden Nederlanders de straat op gingen om te protesteren tegen onder meer de kernbewapening. Later leek het verzet wat verstomd, maar vandaag is het terug van weggeweest: bijvoorbeeld in de demonstraties van Extinction Rebellion en de pro-Palestinademonstraties. Verzet komt weer in beeld, maar hoe zit dat met overgave?

Toon Hermans schreef ooit een liedje waarvan het refrein eindigde met de volgende zinnen:

‘Maar we staan met z’n allen in de file en ze slaan je op je bakkes in de tram. Staat je auto in de stad, wordt je radio gejat, maar we hebben vijfenveertig soorten jam.’

Het liedje gaat over de vrijheid die de moderne consumptiemaatschappij ons belooft. Het is een vrijheid die vooral draait om keuzevrijheid: we hebben ogenschijnlijk oneindig veel mogelijkheden om te doen en te laten wat we willen. Maar, zo dichtte Hermans ironisch, wat betekent die vrijheid als we geconfronteerd worden met vrijheidsinperking, of als geweld, oorlog, haat en demonisering de kop opsteken?