Niemand zou aan de hand van de Nieuwe Bijbelvertaling op de gedachte kunnen komen een enkele tekst uit Jeremia in verband te brengen met de tekst over de overspelige vrouw in Johannes 8. Pas als je de Statenvertaling erbij neemt, kun je ontdekken dat er een mogelijk verband is.

Op de valreep van de dood (ik ben op het moment dat ik dit schrijf ongeneeslijk ziek) sta ik nog een keer stil bij een bijbeltekst die mij heeft geraakt en die ook gezien kan worden als mijn kleine theologische testament als het gaat over de mens en over God. Lang geleden heb ik al eens over deze tekst gepreekt en ook in Schrift schreef ik er eerder al over (nr 233 [2007], blz.180).

Voor een (nog steeds te downloaden via het NINO) speciaal nummer van het vaktijdschrift Bibliotheca Orientalis schreef ik twaalf jaar geleden een overzicht van hulpmiddelen bij de bestudering van het Oude Testament (nummer 71 [2014], 361-370). Voor het internet is dat een lange tijd geleden. Voor mijn weblog gaf ik acht jaar later een update. Ik vroeg me af wat over is van de indertijd zinvol geachte digitale bronnen. Het resultaat daarvan geef ik hierbij door, waarbij ik de lezer niet zal vermoeien met wat er allemaal inmiddels achterhaald is of verdwenen.

De knecht is wel de meest intrigerende gestalte uit Jesaja 40-55. Wie is deze knecht? Welke rol vervult hij? Talloze exegeten hebben geprobeerd hem als een historische figuur te duiden. Maar ligt de kracht van de knecht niet veeleer in zijn anonimiteit? In dit artikel gaat het er niet zozeer om de knecht te identificeren. Het gaat er veeleer om iets te zeggen over de rol van de knecht als plaatsbekleder, als iemand die de plaats van een ander inneemt, als een ’vertegenwoordiger’.

In de wintermaanden worden de beelden in de tuinen van het paleis van Versailles vakkundig in hoezen gewikkeld om ze te beschermen tegen vorst en de mogelijke gevolgen ervan: breuken en scheuren. Wie in deze maanden de tuinen teleurgesteld verlaat omdat hij of zij de beelden niet kan zien zoals ze er in de zomermaanden in voile glorie prijken, mist een derde oog. Ook de verhulde beelden zijn (als je dat wilt) als kunst te zien.

Kerkleiderschap is voortdurend in beweging. Predikanten en ouderlingen functioneren soms volgens traditionele modellen, dan weer in vernieuwingsprocessen. Pioniers hanteren een ondernemende leiderschapsstijl. Veel van het christelijke leiderschap vindt ook digitaal plaats. Er is een complex netwerk van lokale, bovenlokale en digitale kerkleiders ontstaan. Naar welke leider zou een gemiddelde gelovige moeten luisteren?

Van 2014 tot 2020 vond aan de Universiteit Utrecht en Tilburg University een onderzoeksproject plaats dat deze kwestie vanuit een originele invalshoek benaderde: door te kijken naar parabels in zowel de vroeg-christelijke als de vroeg-joodse traditie. Dit project, Parables and the Partings of the Ways, stond onder leiding van Eric Ottenheijm, judaïcus en bijbelwetenschapper aan de Universiteit Utrecht. Het recente boek ‘Parabels: Onderricht van Jezus en de Rabbijnen’ komt voort uit dit project en geeft een breed publiek toegang tot – een deel van – de resultaten.

Paulus had een nogal emotionele relatie met de gemeente van Korinte. Deze groep volgelingen van Jezus zag in hem de messias en was er met Paulus van overtuigd dat de komst van de messias een nieuwe tijd had ingeluid. Het was volgens hen het begin van het einde en anders dan nu was dat voor deze mensen geen negatieve boodschap. Sterker nog: door de komst van de messias zou God nu definitief de dingen op aarde naar zijn hand zetten. De volgelingen van Jezus in Korinte, bijeengebracht door Paulus aan het begin van de jaren 50 van de eerste eeuw, moeten een charismatische gemeenschap gevormd hebben. De Geest leefde onder hen en in hen, daar waren zij van overtuigd. De vrijheid van de goede boodschap, het evangelie van de komst van de messias, bevrijdde hen tot een leven in blijdschap. Niets leek te gek, alles kon.

Stel je eens voor dat je de leider bent van een gemeenschap die wordt gekenmerkt door interne conflicten. Als hoofd van de groep wordt er van je verwacht dat je bemiddelt tussen tegengestelde partijen en de schadelijke gevolgen van voortdurende strijd beperkt. Of je dat nu wilt of niet, je moet handelen en beslissen wat het beste is voor de gemeenschap. Maar misschien kies je een standpunt dat meer aansluit bij de opvattingen van bepaalde groepsleden, wat vijandig zou kunnen overkomen op de rest van de groep. In plaats van het probleem op te lossen, vergroot je het dan misschien juist. Daarbovenop hebben de beslissingen die je neemt consequenties voor hoe men naar je persoon en je levensbeschouwing kijkt.